نگاهي كوتاه به شهرداري بناب

ناصرالدین شاه در جریان سفر دوم خود به اروپا که در سال 1295 هجری صورت گرفت در بازگشت ((کنت دومونت فرت)) را برای تاسیس اداره شهربانی و شهرداری از اتریش به ایران آورد . کنت نخست دو دستیار و یک مترجم را برای خود برگزید و سپس به بررسی وضع شهر پرداخت . پس از تدارک مقدمات کار ، روز 16 ذیقعده  1295 ق نخستین تابلوی آن با عبارت ((اداره جلیله پلیس دارالخلافه و احتسابه )) بر سر در عمارتی در ابتدای خیابان الماسیه (باب همایون) نصب گردید. ناصر الدین شاه در روز افتتاح آن شرکت نمود و تاسیس اداره (شهربانی و شهرداری ) از این تاریخ رسما اعلام گردید.

از متن تابلو مورد اشاره چنین مفهوم می شود که در ابتدای تاسیس تکالیف شهربانی و شهرداری تهران در یک واحد تمرکز داشته و آقای کنت  در بدو امر هم رئیس شهربانی و هم رئیس احتسابیه یعنی شهرداری تهران بوده است .

در واقع می توان گفت که اولین شهردار در ایران می تواند همان آقای (کنت دومونت فرت ) اتریشی باشد . که ناصرالدین شاه از کشور اتریش به ایران آورده بود.

نکته قابل توجه اینکه تا سال 1362 شمسی در ایران به مکانی (شهر) گفته می شد که جمعیت آن حدود 5000 نفر یا بیشتر بود . از این سال به بعدبر طبق قانون جدید تقسیمات کشوری ،شهر به جایی اطلاق می شود که دارای شهرداری باشد. در این قانون تاکید گردید ، پس ا این تاریخ شهرداری در جایی تاسیس می شود که ئضمن داشتن دیگر خصوصیات اجتماعی  و اقتصادی شهر ، حداقل 10000 نفر جمعیت نیز داشته باشد . بر اساس  این تعریف ، نقاطی که فاقد شهرداری باشند ، با هر تعداد  سکنه ، روستا شناخته می شود .مثلا در سال 1365 شمسی (قلعه حسن خان) در نزدیکی تهران ، در حالی که بالای 60 هزار نفر  جمعیت داشت، به دلیل نداشتن شهرداری در زمره روستای کشور به حساب می آمد و امروزه نیز ، اینگونه نقاط در سطح کشور بویژه در استان تهران بسیار است . شهرداری موسسه بزرگ اجتماعی است ک بدست مردم اداره می شود و نقش موثر و عمده ای در زندگی روزانه افراد جامعه دارد.

حدودا حوزه هر شهرداری توسط انجمن شهر تعیین می شود و آن دارای  سازمانهای مهم یعنی اداره فنی ، اداره امور شهر ، اداره خواربار ، آتش نشانی ، امور مالی  و بهره برداری است. قبل از سازماندهی شهرداری ، معمولا حاکم یا نایب الحکومه شهر که از طرف والی به این سمت انتخاب می شد. با استخدام گروهی بنام (فراش ) که در راس آنها (فراشباشی ) قرار داشت ، امور مربوط به شهرداری را انجام می داد . در سال 1309  شمسی یعنی چهار سال پس از لغو پرداخت مالیات به اداره احتسابیه که کلیه وظایف آن به سازمان (شهرداری ) واگذار شد ، شهرداری بناب هم تاسیس و فعالیت خود را آغاز نمود .

اولین شهردار بناب در این سال آقای حسن واحدی معروف به (قوام التجار ) بود که از طرف حاج سیف العماء بنابی به این سمت منصوب شد. وی کار خود را درمحل سرای حاج احد واقع در کاروانسرای (حاج تیمور) شروع کرد و پس از دو سال فعالیت به سبب وجود پاره ای از مشکلات از جمله مخالفت و مداخله بعضی از عناصر غیر مسئول ، از این سمت کناره گیری نمود . بعد از ایشان، محمد علی سیف روی کار آمد که وی ضمن حل مشکلات و تنگناهای موجود ، گامهای بلتدی در جهت ارائه خدمات شهری و طرح های بنیادی برداشت که از جمله آن احداث پارک شهر (باغ ملت) بود که در محل تقاطع خیابان مطهری فعلی با خیابان آب در سطحی به وسعت سه هزار متر مربع ساخته شد. اجرای این طرح بافت عمومی شهر را تا حدودی تغییر داد و زمینه را برای ظهور چشم اندازهای جدید و خروج شهر از لاک کهن فراهم کرد.

از جلوه های ارزشمند باغ ملت(ملت باغی) این بود که چنین فضای ویژه در قلب شهر می توانست مظهری از کانون صفاء صمیمیت ،تعاون ، و تبادل افکار باشد .وبا پرکردن اوقات فراغت شهروندان ، آنها را در تشکیل انجمن های علمی ،ادبی ،هنری و اجتماعی یاری دهد ومرزهای طبقاتی را که عموما بر پایه درآمد وثروت و خصیصه های قومی و مذهبی بنیان نهاده بود، نادیده گرفته و همه را در ساعاتی از روز در یک جامعه واحد که در آن احساس تنهایی و نا آشنایی و خلاء روحی مطلقا راه ندارد به هم پیوند دهد چنانکه بعدها همین باغ کانون تجمعات سیاسی و اجتماعی و برپایی فعالیت های هنری مردم گردید و مراسم آغاز کلنگ زنی اولین خیابان شهر در این مکان برگزار گردید.

این باغ که تنها گردشگاه مردم شناخته می شد به طرز بسیار جالب و زیبایی نهال کاری و گل کاری می گردید. به طوری که دورتادور آن از انواع درختان نارون و تبریزی و بید مجنون محصور بود و فقط از چهار جهت اصلی برای رفت آمد مردم راه های عبوری احداث شده بود و استخر دایره ای شکل و بزرگ در وسط باغ قرار داشت که از آب چاه و یا نهر مهرآباد پر می شد و بر تراوت و زیبایی باغ می افزود و به فاصله چند متر از استخر نوار سبزی از چمن که درمیان آن گلهای رنگارنگ کاشته می شد چشم انداز بدیعی را برای بیننده می آفرید .

در حاشیه آن نیمکت های چوبی برای استراحت مردم قرار داشت که به موازات استخر به طور ردیفی چیده شده بود .مردم معمولا بعد از ظهر ها برای ساعتی در آنجا گرد می آمدند و به  گفتگو و استراحت می پرداختند و گوشه های دنج وآرام آن ، مرکز تبادل اطلاعات و اخبار و وقایع شهر بود که دهان به دهان می گشت .

اصولا در شهرهاب کوچک ایجاد اینگونه فضاها برای ساکنین آن جلوه خاصی دارد اغلب اتفاقات و حوادث روزانه در این مجموعه ها مورد توجه قرار می گیرند و بحثهای خانوادگی از چهارچوب خانه ها خارج می شود و جریان تدریجی آن ،شناسایی کامل از خانواده ها و محلات را به دست می دهد و محیط دیر آشنا و نامهربان شهر به محیط صمیمی و آشنا تبدیل می گردد. کار اصلی شهرداری در این دوره اصولا تنظیف و تصفیه محلات شهر بود . بعد از اینکه اولین خیابان شهر در سال 1317 کشیده شد ، به این امر توجه بیشتری گردید بر اساس مقررات آن روز ، خیابانها ، محلات و محل کسب روزی در دو نوبت صبح و عصر آبپاشی و جارو می گردید . برای این کار فراشان از سطلهای فلزی که از آب نهرها پر می شد ، استفاده می کردند. آنان موقع کار در حالیکه پاچه شلوار را تا زانو پیچیده ، با گفتن (خبردار ) مسیر را آبپاشی نموده و گروه دیگر آن را جارو می کشیدند . تنظیف (باغ ملت ) و معابر اطراف آن بویژه در فصل تابستان اهمیت زیادی داشت . البته برای مدتی عابرین از شر گرد وخارک راحت بودند ، ولی با وزش باد و تابش آفتاب باز وضع به حالت اول در می آمد .

از دیگر وظایف شهرداری یا همان بلدیه ، یکی هم تامین روشنایی معابر بوده که این کار در اوایل با استفاده از 70 شعله فانوس و نصب در گذرگاهها و کوچه ها انجام می شد . بدین ترتیب که بعد از غروب آفتاب عوامل بلدیه  فانوسها را در تیرهای چوبی در نقاط تایین شده نصب و روشن می نمودند و با آغاز روز جمع آوری کرده و تحویل انبار می دادند .در دوره بخشداری آقای سالاری که وی کفالت شهرداری را هم مدتی به عهده داشت ، تغییراتی در وضع روشنایی شهر داده شد.بدین معنی که از مولد آسیاب آقای (ستاراف ) برای روشنایی شهر استفاده گردید . اما قدرت این مولد محدود بود و تنها می توانست حدود سه ساعت در هر شب کار کند. در سال 1327 آقای حافظ زاده بنام (نونهالان) را تاسیس و ضمنا با راه اندازی کارخانه پنبه پاک کنی و آرد سازی ، با پیمانی که با شهرداری وقت منعقد ساخت ، قرار شد که صدوبیست شعله لامپ در محلات و معابر عمومی ئنصب نماید و این کارخانه هم قادر بود که تنها از ساعت 6 تا 12 شب برق شهر را تامین نماید .

در زمان مسئولیت آقای محمد شهلا شهر از نعمت روشنایی کامل برخوردار گردید و بعد از ایشان آقای عبدالله ساعد سیف با خرید دو مولد دیگر از نوع بلاستون و راه اندازی آن در محل فعلی ساختمان (اتکاء) شبکه توزیع برق را تکمیل نمود . در سال 1335 با تصویب انجمن شهر یک مولد برق به قدرت 130 اسب بخار با نظارت سازمان برنامه و بودجه از شرکت (وهابزاده) خریداری و در اختیار شهرداریقرار گرفت و تا زمانی که برق سرتاسری شروع به کار نکرده بود از این مولدها استفاده می شد همانطور که گفته شد یکی از وظایف شهرداری نظافت محلات و انتقال زباله ها به بیرون شهر بوده که این کار از سال 1310 تا 1316 تنها به وسیله 5 دستگاه گاری متعلق به شهرداری انجام می گرفت و چندید راس اسب برای این منظور در استبل (بلدیه) واقع در ساختمان فعلی شبکه بهداشت نگه داری می شد گاریها در طول روز زباله های محلات را جمع آوری کرده و آن را به بیرون شهر منتقل می کردند و گاهی به عنوان کود به وستاییان فروخته می شد.

ظاهر اولین انتخاب انجمن شهر بناب در سال 1329 شمسی صورت گرفت ودر آن آقایان حاج اسماعیل گوگانی ، حاج رضاقلی سعیدی ، محمد علی فتحی ، حاج قلی مرزوقی ، حاج حسین صدیقی و حاج اسماعیل سیفی به عنوان انجمن شهر برگزیده شدند . این انجمن آقای محمد شهلا را به سمت شهردار بناب انتخاب و معرفی نمود . وی فرد فعال و کاردان بوده و کارنامه درخشانی از مسئولیت او به یادگار مانده است.

از جمله وظایف انجمن شهر در این دوره ، تایین حدود شهر بوده که درصورت عدم تشکیل انجمن فوق وزارت کشور برای تایین این حدود اقدام نمود .چنانچه بر اساس نامه 2320 (14/3/1345) شماره  8792 (1/3/1345) فرمانداری مراغه ، چون در این تاریخ شهر بناب فاقد انجمن شهر بوده ، لذا جهت تعیین حدود آن ، شورای شهرستان طبق دستور شماره مقام استانداری و به استناد اختیار شماره 1683 ( 31/4/1343) وزارت کشور برای این اقدام و حدود شهر به قرار زیر تعیین می گردد.

1- جنوبغربی : دروازه قره چیق

2-غرب : دروازه تبریز و قبرستان گزاوشت

3- شرق : دروازه مراغه تا قبرستان قدیرلار

4- جنوب : دروازه محال ( محله کاملو تا مسجد صحرا)

5- جنوب : خیابان جنوبی پل جارچلو

6- شمال : مسجد سلیمان سلطان و پل کشتارگاه

7- شمال شرق : محله آغا جاری تا مسجد حاج بابا

فهرست اسامی شهرداران بناب از بدو تاسیس تا زمان حال